De huidige vorm van Zwarte Piet komt grotendeels voort uit het kinderboekje Sint Nikolaas en zijn knecht van Jan Schenkman (1850). Schenkman putte daarbij uit figuren en gebruiken die halverwege de 19e eeuw deel uitmaakten van de toen bestaande sinterklaastraditie. Hij was dus geen bedenker van iets nieuws, maar een belangrijke schakel in een ontwikkeling. Zijn boekje heeft veel invloed gehad, maar de kern van de traditie niet wezenlijk veranderd.