De meest relevante instituten zijn het Meertens Instituut en de KNAW. Het eerste doet onderzoek naar volksgebruiken en is daarom inhoudelijk het toonaangevende instituut. De KNAW is de hoeder van de NL wetenschap. Bovendien maakt het Meertens Instituut onderdeel uit van de KNAW.

Andere instituten

Naast de wetenschap zijn veel andere overheids-of semi-overheids instituten zich uitgesproken over Zwarte Piet. Daaronder zijn de Nederlandse Unesco-commissie en de Kinderombudsman.

Officiele klachten

Schenkman heeft in zijn boekje de bisschop weer teruggebracht. Tegelijkertijd voegde hij de verschillende bestaande figuren samen tot één knecht van de bisschop. Die knecht kreeg later de naam Zwarte Piet. De kenmerken van Zwarte Piet zijn volledig terug te voeren op elementen die al eeuwenlang vóór 1850 in de Nederlandse sinterklaastraditie voorkwamen:

• Het zwarte gezicht, het lawaai maken, de vermommingen, het met verdraaide stem praten en allerlei rituelen als het strooien met pepernoten komt van de heidense figuur die de dood en de winter vertegenwoordigt.
• De islamitische moor die kinderen rooft en in de zak meevoert in slavernij. Deze dreigende figuur is vaak samengevoegd met de heidense figuur tot een duivelse schrikfiguur.
• Het grappige, klungelige gedrag, de opvallende kleding en baret met veer zijn afkomstig van de komediant die al eeuwen, in de stijl van de commedia dell’Arte op de zeer populaire sinterklaaskermis optrad.
• De rol van knecht sluit aan bij de gildeknecht van het Sint-Nicolaasgilde — vaak het grootste en invloedrijkste gilde in de stad, meestal van de winkeliers.

Er zijn geen historische bronnen die aantonen dat Zwarte Piet direct geïnspireerd zou zijn op de trans-Atlantische slavernij. Ook is er geen enkel bewijs dat Schenkman met zijn boekje een boodschap wilde uitdragen over (de afschaffing van) slavernij.

In de huidige tijd wordt geprobeerd een wezenlijk onderdeel van deze eeuwenoude traditie te verbieden of sterk te veranderen. Tussen de 16e en 19e eeuw gebeurde iets vergelijkbaars: toen werd de bisschopfiguur grotendeels ‘gecanceld’ vanwege het verbod op katholieke uitingen. Dit verbod bleek tijdelijk. De bisschop is nooit echt vergeten. Iedereen wist en weet nog steeds dat Sinterklaas eigenlijk een bisschop is. Op dezelfde manier weet vrijwel iedereen dat Zwarte Piet van oorsprong zwart is. Dat besef zal over 100 jaar bij onze kleinkinderen nog net zo levend zijn. De huidige discussie en pogingen tot verandering komen vooral van activisten, waaronder sommige wetenschappers, die Zwarte Piet onterecht koppelen aan de trans-Atlantische slavernij.